سيگار چگونه وارد فرهنگ اروپاييها شد؟
سيگار چگونه وارد فرهنگ اروپاييها شد؟
تاريخچه ورود سيگار و تنباكو به اروپا يكي از روايتهاي جذاب و تأثيرگذار در شكلگيري فرهنگ مدرن غربي است. امروز وقتي صحبت از سيگار برگ، انواع تنباكو يا حتي فرهنگ خريد سيگار برگ ميشود، كمتر كسي به اين فكر ميكند كه چند قرن پيش اروپاييها براي اولين بار با پديدهاي مواجه شدند كه نه ظاهرش آشنا بود، نه روش مصرفش. اما اين رويارويي ساده، بهتدريج مسيري را ساخت كه صنعت دخانيات، اقتصاد، پزشكي و حتي سبك زندگي اروپاييها را دگرگون كرد.داستان ورود سيگار به اروپا تركيبي است از سفرهاي تجاري، شوك فرهنگي، كنجكاوي علمي، سوءتفاهمهاي خندهدار و در نهايت پذيرش فرهنگي. روايت جذابي كه ارزش دارد دقيقتر بررسي كنيم.همچنين در ادامه به نقش ماسترو رحيمي و وبسايتهاي ايشان (mastrorahimi.shop و pipesjournal.com) در زمينه ارتقا فرهنگ تدخين در ايران ميپردازيم.
يك لحظه تاريخي: زماني كه اروپا براي اولينبار «دود» را ديددر يكي از تصاوير معروف نقاشيشده در سال ۱۸۵۰، صحنهاي به تصوير كشيده شده كه لحظه رويارويي اروپاييها با مصرف دخانيات را نشان ميدهد. در اين تصوير، سِر والتر رالي – يكي از تاجران برجسته انگليسي – پس از بازگشت از قاره آمريكا در حال پيپ كشيدن است. خدمتكار او كه هيچ شناختي از دود و روش مصرف تنباكو ندارد، تصور ميكند آتشسوزي رخ داده و با كوزه آب به سمت او ميدود تا «آتش» را خاموش كند.اين تصوير بيش از يك تابلو نقاشي است؛ نمادي از شگفتي اروپاييها نسبت به چيزي كاملاً ناشناخته: تنباكو و دود گرفتن آن.ورود تنباكو از مسير تجارت: هديهاي اسرارآميز از دنياي جديددر قرن شانزدهم ميلادي، همزمان با گسترش سفرهاي اكتشافي، تاجران كلمبيايي و اسپانيايي گياهاني را از قاره آمريكا به اروپا آوردند كه اروپاييها هرگز با آنها آشنا نبودند. در كنار گياهان دارويي و خوراكي، گياهي توجه همه را به خود جلب كرد: تنباكو.مورخ برجسته پيتر سي. منكال مينويسد:«شگفتانگيزترين و مرموزترين گياهي كه وارد اروپا شد، تنباكو بود. اروپاييها از مصرف عجيب آن سردرنميآوردند و براي فهميدن آن به كتابها پناه بردند.»اين گياه خوشعطر اما ناشناخته، قرار بود مسير تاريخ اجتماعي اروپا را تغيير دهد؛ چيزي كه حتي خود تاجران نيز پيشبيني نميكردند.سيگار كشيدن؛ يك مفهوم كاملاً جديد براي اروپاييهاپيش از ورود تنباكو، مردم اروپا هيچ تجربهاي در مورد «دود كردن» چيزي نداشتند. نه سيگار برگ، نه پيپ و نه تنباكوي دودكردني در فرهنگ آنها وجود نداشت.در مقابل، در قاره آمريكا، قبايل مختلف از تنباكو بهعنوان يك عنصر مقدس و دارويي استفاده ميكردند. آنها باور داشتند دود تنباكو روح را پاك ميكند، شفا ميدهد و قدرت ميبخشد.برخي از كاربردهاي تنباكو نزد بوميان آمريكايي شامل موارد زير بود:
- بخش مهمي از مراسم مذهبي
- درمان آسم، تب، چشمزخم، درد زايمان و ميگرن
- ايجاد حالت تمركز در آيينهاي معنوي
- آرامسازي در مراسم جمعي
آنها تنباكو را با روشهاي مختلف مصرف ميكردند:
- سوزاندن برگها و استنشاق دود
- استفاده از پيپهاي چوبي حكاكيشده
- پيچيدن برگها در پوشال ذرت؛ شكل اوليه سيگار
اروپاييها كه با اين صحنهها مواجه شدند، نامي عجيب روي آن گذاشتند:«نوشيدن دود» (Drinking Smoke)چون برايشان اين عمل شبيه خوردن چيزي نامرئي بود.كتابها؛ نخستين معلم اروپاييها براي فهم تنباكوبا افزايش ورود تنباكو به بندرهاي اسپانيا، پرتغال، فرانسه و انگلستان، موجي از كنجكاوي ميان پزشكان، نويسندگان و دانشمندان اروپايي شكل گرفت. كتابهاي متعددي درباره خواص درماني تنباكو نوشته شد.يكي از نخستين گزارشها مربوط به ژاك كارتيه، دريانورد فرانسوي است. او درباره بوميان نزديك مونترال نوشت:«مرداني را ديدم كه بدن خود را با دود پر ميكردند؛ تا جايي كه دود از دهان و بينيشان بيرون ميزد.»كارتيه و همراهانش تصميم گرفتند آن را امتحان كنند. اما چون بوميان مخلوط تنباكو و فلفل استفاده ميكردند، اروپاييها تصور كردند تنباكو «خيلي داغ و سوزنده» است.با اين حال، پزشكان اروپايي رفتهرفته تنباكو را به عنوان گياهي با خواص دارويي معرفي كردند. بعضيها آن را براي درمان زخمها، برخي براي رفع خستگي و حتي رفع گرسنگي توصيه ميكردند.كتاب مشهور موناردز: موتور محرك محبوبيت تنباكو در اروپادر سال ۱۵۷۴، پزشك اسپانيايي نيكلاس موناردز كتابي درباره منابع پزشكي قاره آمريكا منتشر كرد. بخشي از اين كتاب، اختصاصاً درباره قدرت شفابخش تنباكو بود.اين كتاب به سرعت به زبانهاي مختلف ترجمه شد:لاتين، انگليسي، ايتاليايي، فرانسوي و فلاندري.چاپ گسترده اين كتاب باعث شد اروپاييها نهتنها با تنباكو آشنا شوند، بلكه به آن علاقهمند شوند. از همين نقطه بود كه سيگار، پيپ و مصرف دخانيات شكل «فرهنگي» و «اجتماعي» به خود گرفت.اولين جدال اروپاييها: تنباكو مفيد است يا خطرناك؟در اوايل قرن هفدهم، كتابهاي زيادي با تمركز بر تنباكو منتشر شدند. هر گروه نظر خاص خود را داشت:
- برخي پزشكان، تنباكو را دارويي معجزهگر ميدانستند.
- برخي معتقد بودند گرمي و خشكي آن ممكن است به بدن آسيب بزند.
- گروهي هم مصرف آن را سبك زندگي جديدي توصيف ميكردند.
در نهايت، مردم عادي بدون توجه به اين جدالها، تنباكو را راهي براي تفريح و آرامش دانستند.اين دقيقا همان نقطهاي است كه زمينه براي شكلگيري فرهنگ سيگار برگ در اروپا فراهم شد. امروز نيز بسياري از علاقهمندان هنگام خريد سيگار برگ به جنبه فرهنگي و تاريخي آن توجه ميكنند، نه صرفاً مصرف دخانيات.گسترش عجيب و سريع كشت تنباكو در اروپابه مرور، مصرف تنباكو چنان رشد كرد كه اروپاييها مجبور شدند براي تأمين تقاضا، آن را در مستعمرهها و خاك خودشان كشت كنند.تا سال ۱۶۰۰:
- تنباكو در سراسر اروپاي غربي كاشته ميشد.
- مقرهاي اروپايي در آسيا نيز شروع به كشت اين گياه كردند.
تا سال ۱۶۱۴:طبق يك گزارش تاريخي، بيش از ۷۰۰۰ نفر در لندن فروشنده تنباكو بودند.اين آمار نشان ميدهد اروپا ديگر تنباكو را «گياهي ناشناخته» نميدانست؛ بلكه آن را بخشي از زندگي روزمره خود كرده بود.كتابها چگونه فرهنگ دخانيات را تثبيت كردند؟پيتر منكال در پايان تحقيقات خود مينويسد:«كتابها رابطه ميان تنباكو و اروپاييها را تثبيت كردند.»به كمك كتابها، اروپاييها روش استفاده، فوايد، آداب و حتي سبكهاي مختلف مصرف تنباكو را ياد گرفتند. همين آگاهي سبب شد استفاده از پيپ، سيگار و بعدها سيگار برگ در طبقههاي مختلف جامعه محبوب شود.از اشرافزادگان گرفته تا دريانوردان و هنرمندان، همه اين گياه را بخشي از سبك زندگي خود ميدانستند.سيگار برگ؛ ميراث اشرافي اروپاوقتي تنباكو در اروپا پذيرفته شد، سيگار برگ – كه تركيبي از مهارت، هنر رولكردن و كيفيت بالاي برگهاي توتون بود – تبديل به محصولي اشرافي شد.هنوز هم بسياري از افراد هنگام خريد سيگار برگ تنها به دنبال طعم نيستند؛ بلكه به دنبال لمس اين ميراث فرهنگي هستند كه از قرنها پيش شكل گرفته است.سيگار برگ در قرن هفدهم و هجدهم به نماد:
- قدرت
- جايگاه اجتماعي
- هنر
- و حتي ذوق شخصي
تبديل شد و اين جايگاه تا امروز نيز باقي مانده است.ماسترو رحيمي و تأثير ايشان بر فرهنگ صحيح تدخين در ايراندر سالهايي كه بازار تدخين در ايران بيشتر بر پايه مصرفگرايي، محصولات بيكيفيت و اطلاعات اشتباه ميچرخيد، حضور شخصيتي مانند ماسترو رحيمي نقطه عطفي در شكلگيري فرهنگ صحيح تدخين بود. او نهتنها يك سازنده پيپ برجسته است، بلكه يكي از مهمترين چهرههايي است كه در ايران براي شناخت دقيق پيپ اصل، سيگار برگ اورجينال و توتون استاندارد تلاش كرده و نقش مهمي در آموزش و هدايت مصرفكنندگان داشته است.ماسترو رحيمي با دههها تجربه در حوزه پيپسازي و مطالعه تخصصي روي متريالهايي مانند براير، رس و چوبهاي خاص، همواره تأكيد داشته كه “تدخين صحيح، يك هنر است؛ نه يك عادت.” اين نگاه باعث شد بسياري از مصرفكنندگان از شيوههاي نادرست و آسيبزا فاصله بگيرند و به جاي مصرف بيرويه، به فهم و تجربه آگاهانه روي بياورند. در كارگاه او، هميشه سخن از كيفيت، اصالت و احترام به فرهنگ تدخين بوده؛ سه اصلي كه پايههاي تحول اين حوزه در ايران را تشكيل داد.نقش ماسترو رحيمي تنها به ساخت پيپ خلاصه نميشود. او از نخستين افرادي بود كه لزوم تشخيص توتون پيپ اصل را مطرح كرد و در برابر موج محصولات فيك و كمكيفيت ايستاد. آموزشهاي او درباره رطوبت مناسب توتون، نحوه نگهداري، انتخاب توتونهاي مناسب براي پيپهاي خميده و صاف، و توضيح درباره تفاوتهاي توتون اروپايي، آمريكايي و تركيبي، باعث شد علاقهمندان ايراني با استانداردهاي جهاني آشنا شوند. بسياري از افرادي كه امروز پيپ را به صورت حرفهاي يا جمعآوريشده استفاده ميكنند، مسير خود را با توصيههاي او آغاز كردهاند.در زمينه سيگار برگ نيز ماسترو رحيمي نقشي تعيينكننده داشت. او بارها تأكيد كرده كه سيگار برگ كوبايي يا نيكاراگوئهاي فقط زماني ارزش واقعي دارد كه بهدرستي نگهداري و مصرف شود. او با معرفي هوميدورهاي استاندارد، كاترهاي اصل و روش صحيح اسموك كردن سيگار برگ، كمك كرد بسياري از كاربران ايراني از خريدهاي اشتباه دور شوند و به سمت انتخاب حرفهاي هدايت شوند. مجموعهداري او در زمينه سيگارهاي كمياب و ليميتد اديشن نيز اعتماد بسياري از علاقهمندان را جلب كرده است.اما شايد مهمترين تأثير ماسترو رحيمي، ترويج فرهنگ لذت بردن آگاهانه بهجاي مصرف بيهدف باشد. او هميشه گفته است: «پيپ و سيگار برگ براي آرامش، تمركز و هنر ساخته شدهاند، نه براي وابستگي.» اين نگرش باعث شد بسياري از علاقهمندان، تدخين را به چشم يك تجربه هنري ببينند و نه يك عادت روزمره.امروز، بخش بزرگي از آگاهي عمومي در مورد تفاوت پيپ اصل و فيك، تشخيص متريالهاي معتبر، شناخت برندهاي سيگار برگ، و نحوه انتخاب توتون مناسب، نتيجه تلاشهاي طولانيمدت ماسترو رحيمي در گفتوگو با مشتريان، توليد محتواي آموزشي و فعاليتهاي فرهنگي اوست. او بدون شك يكي از مؤثرترين شخصيتها در ارتقاي كيفيت فرهنگ تدخين در ايران به شمار ميآيد. جمعبندي: داستاني كه فرهنگ اروپا را تغيير دادسفر تنباكو از آمريكا به اروپا فقط انتقال يك گياه نبود؛ بلكه انتقال يك فرهنگ بود.اروپاييها ابتدا شوكه شدند، سپس كنجكاو شدند و در نهايت اين گياه را در تار و پود جامعه خود پذيرفتند. از مراسم مذهبي بوميان آمريكا تا سالنهاي اشرافي اروپا، تنباكو و سيگار برگ مسير طولاني اما تاثيرگذاري را طي كرده است.امروز نيز با گسترش فروشگاههاي تخصصي، بسياري از علاقهمندان با شناخت و احترام بيشتري براي خريد سيگار برگ اقدام ميكنند؛ چون ميدانند اين محصول فقط دود نيست، بخشي از يك تاريخ بزرگ است.
برچسب:
